دکتر علیرضا نادری
  سلام، به حساب کاربری خود وارد شوید و یا ثبت نام کنید
 

 

  

 

پیوند قرنیه (Corneal transplantation keratoplasty)


در حال حاضرِ،سالانه حدود ۴۰۰۰۰مورد پیوند قرنیه در آمریکا انجام می شود. اولین پیوندموفق قرنیه چشم توسط ادوارد زرم ( جمهوری چک ) در سال 1905 انجام شد. اولین پیوند قرنیه در ایران، در سال ۱۳۱۳ هجری شمسی توسط شادروان پروفسور محمد قلی شمس در بیمارستان فارابی تهران انجام شد. به تدریج هر سال بر آمار این عمل افزوده شد  و هم اکنون سالانه، حدود ۳۰۰۰ مورد پیوند در ایران انجام می گیرد. علاوه بر پیشرفت کمی در پیوند قرنیه؛ پیشرفت کیفی قابل توجهی نیز در این عمل مشاهده میشود ؛به طوری که انواع تکنیک های پیوند لایه ای ابداع شده که نه تنها باعث نتایج بهترشده ،بلکه احتمال رد پیوند نیز کمتر شده است. نابينايي ناشي از بيماري قرنيه ، يكي از مشكلات عمده سلامت عمومي در كشورهاي در حال توسعه و با سطح بهداشتي پايين مي باشد. پيوند نفوذي قرنيه ، همچنان روش انتخابي در درمان بيماران مبتلا به نابينايي ناشي از بيماريهاي قرنيه است. اكثر پيوندهاي نفوذي قرنيه با اهداف اپتيكي انجام مي شوند تا ديد ضعيف ناشي از كدورت قرنيه ، بهبود يابد. نتايج تحقيقات نشان مي دهد ، شيوع علل منجر شونده به پيوند نفوذي قرنيه در كشورهاي در حال توسعه با كشورهاي پيشرفته متفاوت است به طوري كه در كشورهاي پيشرفته، « كراتوپاتي تاولي سودوفاكي » ، نارسايي پيوند و يا قوز قرنيه از جمله علل اصلي پيوند نفوذي قرينه محسوب مي شوند. تحقيقات انجام شده نشان مي دهد : قوز قرينه ، شايعترين علت پيوند، در ايران است.بررسي هاي آمار بانك چشم ایران،در مورد بيماراني كه بين سالهاي ۱۳۷۳تا ۱۳۸۳ در مراكز چشم پزشكي سراسر كشور تحت پيوند نفوذي قرينه قرار گرفتند؛ نشان داد كه تعداد ۱۹ هزار و ۶۶۸ مورد پيوند نفوذي قرينه ظی ۱۱ سال انجام شده است .

 

پیوند قرنیه چیست؟ 
قرنیه به لایه شفاف جلوی چشم گفته می شود که درست جلوی قسمت رنگی چشم (عنبیه) قرار دارد.  در واقع رنگ چشم وابسته به عنبیه است که از فردی به فرد دیگر متفاوت می باشد و قرنیه کاملا شفاف است.قرنیه هم به نور اجازه ورود به چشم را می دهد و هم نور را طوری تغییر مسیر می دهد که تصاویر اشیاء دور و نزدیک روی پرده شبکیه متمرکز شوند. پیوند قرنیه عملی است که طی آن قرنیه ای که دچار کدورت شده، با قرنیه شفاف تعویض می شود.این عمل "کراتوپلاستی" نیز نامیده می شود.

 
 
علل پیوند قرنیه 
ضربه (شامل سوختگی های شیمیائی ) یکی از شایع ترین علل کدورت قرنیه است. سایر علل آن عبارتند از :إسکار (محل جوش خوردن زخم)ناشی از عفونت موضعی ( از قبیل ویروس تبخال)،تورم قرنیه و عملکرد ضعیف سلول های آن(دیستروفی های قرنیه) وتخریب و انهدام سلول های قرنیه توأم با اختلال شکل آن ( کراتوکونوس یا قوز قرنیه بارزترین فرم آن است) .علامت اصلی کدورت قرنیه،کاهش تدریجی بینائی است که پیوند قرنیه می تواند کمک به بهبود بینائی کند.

 

منبع تهیه قرنیه برای پیوند از کجاست؟  
          تهیه قرنیه توسط بانک چشم از افرادی که خود و یا بستگان آنها اجازه اهدای چشم پس ازمرگ را داده اند؛ صورت می گیرد. بانک چشم معمولا بافت را در ساعات اولیه پس از مرگ؛ از بدن جدا ساخته و آن را برای انتقال به بیمارستان و یا کلینیک محل جراحی آماده می کند. در بانک چشم قبل از فرستادن بافت برای پیوند؛ یکسری آزمایشات انجام می گیرد تا از انتقال بیماریهایی مانند ایدزو هپاتیت جلوگیری گردد و همچنین از کیفیت بافت پیوندی اطمینان حاصل شود.

 

تکنیک عمل جراحی پیوند قرنیه 
عمل جراحی می تواند تحت بی حسی موضعی یا بی هوشی عمومی انجام شود.اگر عمل با بی حسی موضعی انجام شود، شما در طی عمل بیدار  هستید؛ اما احساس درد و نارحتی نخواهید داشت و شما پس از عمل مرخص خواهید شد.  
عمل به کمک میکروسکوپ جراحی انجام می شود و حدود یک ساعت به طول می انجامد. ابتدا جراح به کمک تیغ مدور مخصوصی به نام ترفاین قسمت مرکزی قرنیه بیمار را برمی دارد  و با استفاده از ترفاین دیگر (معمولا  با قطر۲۵/. میلی متر بزرگتر) قرنیه دهنده ( چشمی که پس از فوت فرد جدا شده و توسط بانک چشم آزمایشات لازم روی آن انجام شده) )را جدا و آماده پیوند می کند. قرنیه جدید ( قرنیه پیوندی)  روی چشم گیرنده درست در محل قرنیه برداشته شده، قرار گرفته  و با نخ بسیار ظریف  غیر قابل جذب بخیه می شود. از آنجایی که ترمیم زخم در ناحیه پیوند قرنیه نیاز به زمان طولانی دارد؛ باید تا زمان  جوش خوردن کامل زخم ( معمولا چند ماه)، بخیه ها در محل خود باقی بمانند. در پایان عمل چشم پانسمان می شود. اگر در هنگام عمل پيوند قرنيه، بيماري آب مرواريد وجود داشته باشد، همزمان عمل اب مرواريد انجام شده و لنز داخل چشمي نيز جايگذاري مي گردد.  

پیوند قرنیه به دو فرم : ۱- پیوند تمام ضخامت (نفوذی) و ۲- پیوند لایه ای قابل انجام است. در تکنیک اول، قسمت مرکزی قرنیه بیمار به صورت ضخامت کامل تعویض می شود و در تکنیک دوم، فقط لایه ای از قرنیه که دچار بیماری است با قسمت مشابه از قرنیه دهنده تعویض می شود.تکنیک نفوذی، نتیجه اپتیکی بهتری دارد در حالیکه در تکنیک پیوند لایه ای عوارض و احتمال رد پیوند کمتر است؛گر چه تکنیک دوم از نظر انجام برای جراح وقت گیرتر و مشکل تر است.لذا علی رغم مشکل تر بودن تکنیک عمل، امروزه جراحان قرنیه تمایل بیشتری به انجام پیوند لایه ای دارند.

تکنیک عمل پیوند لایه ای قرنیه 
در مواردیکه فقط لایه خاصی از قرنیه بیماری داشته باشد، همان لایه با بافت قرنیه طبیعی جایگزین می شود. عمل جراحی می تواند تحت بی حسی موضعی یا بی هوشی عمومی انجام شود.اگر عمل با بی حسی موضعی انجام شود، شما در طی عمل بیدار  هستید؛ اما احساس درد و نارحتی نخواهید داشت و شما پس از عمل مرخص خواهید شد. 

ممکن است فقط لایه های قدامی قرنیه (مثلا در بیماری قوز قرنیه) اشکال داشته باشند که فقط همان لایه را با لایه های مشابه از قرنیه دهنده تعویض می کنیم . به این عمل پیوند لایه ای قدامی یا پیوند لایه ای قدامی عمیق (Deep Anterior Lamellar keratoplasty (DALK می گوئیم.
عمل به کمک میکروسکوپ جراحی انجام می شود و حدود یک ساعت به طول می انجامد. ابتدا جراح به کمک تیغ مدور مخصوصی به نام ترفاین قسمت مرکزی قرنیه بیمار را به صورت نیمه ضخامت برش می دهد. بسته به تکنیک جراح و با استفاده از ترفاین دیگر (معمولا  با قطر۲۵/. میلی متر بزرگتر) قرنیه دهنده ( چشمی که پس از فوت فرد جدا شده و توسط بانک چشم آزمایشات لازم روی آن انجام شده) )را برش می دهد. لایه های قدامی قرنیه بیمار به کمک هوا، ژل و یا وسایل جراحی خاصی از قسمت های عمقی به صورت لایه ای جدا می شود.  می توان برای جدا کردن لایه های قدامی قرنیه بیمار از لیزر فمتو سکند استفاده کرد که دقت عمل را بالا می برد. قرنیه جدید ( قرنیه پیوندی)  پس از جدا کردن لایه های عمقی آن یعنی لایه غشاء دسمه و سلولهای اندوتلیوم بر روی چشم گیرنده درست در محل قرنیه برداشته شده، قرار گرفته  و با نخ بسیار ظریف  غیر قابل جذب بخیه می شود. از آنجایی که ترمیم زخم در ناحیه پیوند قرنیه نیاز به زمان طولانی دارد؛ باید تا زمان  جوش خوردن کامل زخم ( معمولا چند ماه)، بخیه ها در محل خود باقی بمانند. در پایان عمل چشم با کمک لنزهای بانداژ،  پانسمان می شود. 
 در مواردیکه فقط لایه سلولهای اندوتلیال قرنیه (عمقی ترین لایه) بیماری داشته باشد، همان لایه با بافت قرنیه طبیعی جایگزین می شود. مثلا در دیستروفی فوکس، می توان به جای پیوند تمام ضخامت قرنیه (پیوند نفوذی یا PK یا Penetrating Keratoplasty)، پیوند لایه ای عمقی اندوتلیال(DSAEK) Descemet stripping endothelial keratoplasty    یا (Deep Lamellar Endothelial Keratoplasty (DLEK زد که در این روش های جراحی فقط سلولهای اندوتلیوم جایگزین شده و لایه های سطحی تر دست نخورده باقی می ماند. این روش جراحی، قابلیت موفقیت بهتر و عوارض بالقوه کمتری نسبت به پیوند تمام ضخامت، در درمان دیستروفی فوکس دارد.

در سالهای اخیر روش پیشرفته تری از این نوع پیوند به نام کراتوپلاستی اندوتلیال با  برداشتن دسمه به کمک لیزر فمتوسکند  (FS-DSEk) یا  femtosecond laser-assisted Descemet stripping endothelial keratoplasty نتایج تشویق کننده ای در درمان بیماری فوکس داشته است.

در تکنیک پیوند لایه ای عوارض و احتمال رد پیوند کمتر است؛گر چه این تکنیک از نظر انجام برای جراح وقت گیرتر و مشکل تر است؛ علی رغم مشکل تر بودن تکنیک عمل، امروزه جراحان قرنیه برای کاهش عوارض و کاهش احتمال رد پیوند تمایل بیشتری به انجام پیوند لایه ای دارند.

 

    توصيه هاي قبل از عمل جراحي 
۱- پس از تصمیم به انجام عمل و تائید پزشک معالج، با پرداخت هزینه چشم به حساب بانک چشم جمهوری اسلامی ایران در نوبت پیوند قرار می گیرید. این هزینه جهت تهیه و آماده سازی قرنیه دهنده و برای انجام آزمایشات لازم از قبیل ایدز، هپاتیت و .... بر روی چشم دهنده است و خود چشم اهدائی و رایگان است.   
۲- فیش بانکی به انضمام فرم پیوند که توسط پزشک معالج پر شده توسط بیمارستان محل عمل، به بانک چشم فاکس می شود.  
۳- در صورتیکه می خواهید از بیمه در مانی استفاده کنید؛ بهتر است که روز قبل از عمل با در دست داشتن معرفینامه پزشک معالج به اداره بیمه مربوطه مراجعه و معرفینامه برای کلینیک یا بیمارستان محل عمل دریافت کنید.  
۴- در صورتیکه پزشک معالج لازم بداند، یکی دو روز قبل از عمل آزمایشات خون و ادرار را در یکی از درمانگاه ها و یا بیمارستانهای نزدیک محل سکونت خود انجام و جواب آن را روز عمل به کلینیک یا بیمارستان بیاورید.
۵- روز قبل از عمل استحمام کنید و بهتر است که آقایان صورت خود را اصلاح کنند.
۶-در روز عمل ، خانم ها از آرایش بخصوص آرایش چشم اجتناب نمایند.
۷- حتما در روز عمل، همه داروهائی را که به علت سایر بیماریها مثل قند، فشار خون،‌ناراحتی قلبی و ..... مصرف می کرده اید، مصرف کنید.  
۸- در صورتی که عمل شما تحت بی هوشی عمومی انجام می گیرد، صبحانه نخورید و در صورتی که تحت بی حسی موضی انجام می گیرد ،با صلاحدید پزشک می توانید صبحانه بخورید.
۹- در روز عمل یک ساعت قبل از عمل به بیمارستان یا کلینیک مراجعه و پذیرش می شوید.
۱۰- پس از ورود به بخش لباس مخصوص اتاق عمل می پوشید و در صورت نیاز به عمل همزمان آب مروارید، پرستار چند بار قطره های گشاد کننده مردمک در چشم شما می ریزد.
۱1- حدود نیم ساعت بعد به همراه پرستار به اتاق عمل می روید.
 
۱2- پس از دراز کشیدن روی تخت اتاق عمل؛ بسته به وضع عمومی شما و صلاحدید پزشک معالج؛ بی هوش می شوید و یا با تزریق آمپول  بی حسی  ، ‌چشمتان كاملا بي‌حس و بی حرکت مي‌شود و شما در طول عمل احساس درد نخواهيد كرد.
 
عمل جراحی پیوند قرنیه  
۱-با محلول ضد عفونی (بتادین) چشم شما شستشو می شود و لباس یک بار مصرف استریلی روی صورت شما داده می شود و جلوی بینی شما اکسیژن گذاشته مشود تا کاملا راحت باشید.
۲- ابتدا جراح به کمک تیغ مدور مخصوصی به نام ترفاین قرنیه دهنده ( چشمی که پس از فوت فرد جدا شده و توسط بانک چشم آزمایشات لازم روی آن انجام شده) را جدا و آماده پیوند می کند.
۳-  سپس جراح، با استفاده از ترفاین دیگر (معمولا  با قطر۲۵/.  تا ۵/۰میلی متر کوچکتر)قسمت مرکزی قرنیه بیمار را برمی دارد  و  قرنیه جدید ( قرنیه پیوندی)  روی چشم گیرنده درست در محل قرنیه برداشته شده، قرار گرفته  و با نخ بسیار ظریف  غیر قابل جذب بخیه می شود.
۴- در موارد پیویند لایه ای (لاملار) همان لایه از قرنیه بیمار که آسیب دیده با لایه معادل آن از قرنیه دهنده تعویض مشود. مزیت این روش کاهش احتمال رد پیوند و حصول نتیجه بهتر است.
۵- در صورت نیاز به عمل همزمان آب مروارید؛ پس از برداشتن قرنیه بیمار عدسی بیمار نیزکه دچار آب مروارید است، خارج شده و لنز داخل چشمی مصنوعی جایگزین آن می شود و سپس  قرنیه جدید ( قرنیه پیوندی)  روی چشم گیرنده درست در محل قرنیه برداشته شده، قرار گرفته  و با نخ بسیار ظریف  غیر قابل جذب بخیه می شود.
۶- در پایان عمل  چشم پانسمان می شود.
۷- پس از به هوش آمدن کامل مرخص شده و به منزل برمی گردید.
 
دستورات و مراقبت های بعد از عمل پیوند قرنیه 
۱- چند ساعت بعد از عمل جراحي  مرخص خواهيد شد.هنگام مرخص شدن نسخه داروئي خود را تهيه كنيد و قطره هاي چشمي را به طوري كه آموزش مي بينيد استفاده كنيد. در مراجعات بعدي داروهايتان را همراه خود بیاوريد.
 ۲– پس از عمل جراحي به پشت بخوابيد و از خوابيدن به سمت چشمي كه عمل شده و يا به طرف شكم خودداري كنيد.
    ۳ – آرام باشيد و از سرفه و عطسه كردن و زورزدن خودداري كنيد.
    ۴-  پس به هوش آمدن کامل ابتدا کمی مایعات و سپس در صورت تحمل می توانید غذا بخورید. پرهیز غذائی خاصی ندارید و رژیم غذائی بخصوصی توصیه نمی شود.
    ۵- به طور معمول ازقطره چشمی کورتون (بتامتازون یا پردنیزولون) هر ۴ساعت و از قطره چشمی کلرامفنیکل  نیز هر ۴ساعت استفاده کنید.
    ۶- در صورت تجویز از قرص استازولامید (برای پایین آوردن فشار چشم) هر ۶ تا ۸ ساعت استفاده کنید.
    ۷- در صورت احساس درد و ناراحتی، از قرص استامینوفن استفاده کنید.
    ۸- شب‌ها كه به بستر مي‌رويد نياز به ريختن قطره نيست .
    ۹- بين دو قطره حداقل ۵ الی ۱۰ دقيقه فاصله بگذاريد.
    ۱۰ - در موقع خوابیدن؛ روي چشم  يك محافظ (شیلد) گذاشته  شود و به وسيله چسب ضد حساسيت چسبانده شود .
    ۱۱ – محافظ تا 3 الی ۴ هفته پس از عمل جراحي هنگام خواب روي چشم شما باشد و در طول روز از عينك آفتابي استفاده كنيد تا چشم شما كمتر اذيت شود  زیرا چشم عمل شده نسبت به نور خورشيد حساس است .
    ۱۲– افزايش اشك ریزش بعداز عمل طبيعي است. همينطور مقادير كم ترشحات در هنگام بيدار شدن از خواب که باعث می شود مژه ها به هم بچسبد. اين ترشحات را مي توانيد با  دستمال تمیز پاک کنید. 
    ۱۳- درد بعد از عمل را مي توان با مصرف استامينوفن كاهش داد. در صورت از بين نرفتن درد به پزشك اطلاع دهيد زيرا ممكن است به دليل افزايش فشار داخل چشم باشد.
    ۱۴ – كاهش ناگهاني بينائي را بايد به پزشك اطلاع دهيد.
    ۱۵ –  روز بعد از عمل جراحي باید برای معاینه به مطب مراجعه کنید و تا بهبود كامل لازم است كه چندين بار معاينه شوید.
    ۱۶-ديد شما بلافاصله بعد ازعمل كامل نیست ولي به‌تدريج بهتر خواهد‌شد و بعد از جند‌ماه اگر لازم باشد، شماره عينكي براي كارهاي دقيق  تجويز خواهد شد.
    ۱۷-توجه داشته باشيد كه كيفيت بینائی بعد از عمل بستگي به وضعيت شبكيه ، سلامت عصب بینائی و سلامت سایر قسمت های چشم دارد که تدریجا  كامل مي‌شود.
    ۱۸- از ماه سوم به بعد که تدریجا زخم ترمیم می شود، بصورت انتخابی بعضی از بخیه ها برداشته می شوند تا آستیگماتیسم کمتر شده و بینائی بهتر شود. و اگر لازم باشد، شماره عينكي براي كارهاي دقيق  تجويز خواهد شد. 
     
     
    توصيه هاي بعد از عمل جراحي:
    پس از عمل جراحي آب مروارید نكات زیر بايد رعایت شود و تا ویزیت بعدی از انجام كارهاي زير خودداري نماييد.

    ۱ – استفاده از مواد آرايشي براي چشم و اطراف آن 
    ۲ – شستشو و استحمام چشمها
    ۳ – ورزش و فعاليتهاي سنگين و بلندكردن اجسام سنگين 
    ۴– مالش و دست زدن به چشمها
    ۵ – سرفه كردن و عطسه كردن
    ۶ – زورزدن در هنگام اجابت مزاج 
    ۷ – تغيير ناگهاني وضعيت سر
    ۸- خم شدن سر تا زير كمر و سجده نمودن. به مدت 3 تا ۴ هفته  در هنگام نمازخواندن به سجده نرويد بلكه مهر را به پيشاني خود بگذاريد.
    ۹ – خوابيدن به طرف شكم و يا چشم عمل شده
    ۱۰ – شستن سر و صورت با شامپو بعد از هفته اول پس از عمل جراحي و با صلاح پزشك بلامانع است . 
    ۱۱ – بعلت نداشتن بینائی کافی رانندگي ممنوع است.
    ۱۲ – بعد از آنكه به شما اجازه استحمام داده شد از ورود آب به داخل چشم به مدت ۳ تا۴هفته خودداري كنيد. در موقع استحمام از مالش چشم ها جداُ بپرهیزید.
     
     
    در صورت بروز علائم زير با پزشك تماس بگیرید  (هشدار!)
    ۱- کاهش بینائی نسبت به روز های قبل
    ۲– درد چشم و اطراف آن كه با مسكن تجويز شده برطرف نشود 
    ۳ –افزايش قرمزي ،تورم و ترشح چشمها
    4-شروع ناگهاني درد بالاي كاسه چشم «ناحيه ابروها» و سردرد مداوم
    ۵- مشاهده هاله رنگي اطراف چراغها 
    ۶- احساس ترس و ناراحتی از نور ( فوتوفوبی)
    ۷- احساس جسم خارجی در چشم ( که ممکن است بعلت شل شدن یا باز شدن بخیه باشد و در صورت عدم برداشت بخیه احتمال رد پیوند افزایش می یابد.) .
     

 

کلیپ های  "پیوند قرنیه" (برای دیدن فیلم در اندازه مناسب بر روی فیلم کلیک دوبله کنید یا در پایین و سمت راست فیلم کلیک کنید)

 

ساختمان قرنیه چشم                                                          مرور کلی بر بیماری قوز قرنیه                                                 بیماری دیستروفی فوکس قرنیه                                            مرور کلی بر انواع پیوند قرنیه

انیمیشن پیوند لایه ای قدامی قرنیه                               جراحی زنده پیوند لایه ای عمیق قدامی قرنیه                                         پیوند لایه سلولهای داخلی قرنیه (DAEK)                                      پیوند تمام ضخامت قرنیه                    

 

مطالب مرتبط

 

در باره دکتر نادری

عناوین سایت 

ساختمان چشم  

دانستنی های چشم 

بیماری های چشم 

جراحی اصلاح عیوب انکساری

آب مرواریدیا کاتاراکت

قوز قرنیه 
پرسش و پاسخ های چشم پزشکی
 

کلیپ ها و فیلم های چشم پزشکی  

 بیمه های طرف قرارداد

 

جراحی های چشم 

جراحی عیوب انکسار  

کاتاراکت (آب مروارید)  

گلوکوم (آب سیاه)  

پیوند قرنیه  

بلفاروپلاستی (زیبایی پلک)

 پتوز (افتادگی پلک)  

استرابیسم (انحراف چشم)  

تخلیه و پروتز چشم  

بوتاکس  

ژل و فیلر  

عمل مجرای اشکی

جدا شدگی شبکیه 

تزریق آواستین

جراحی ناخنک

 گل مژه  

شالازیون  

انتروپیون  

اکتروپیون